خانه / گزارش سفرهای سال85 / جلفا و کلیسا سنت استپانوس

جلفا و کلیسا سنت استپانوس

جلفا و کلیسا سنت استپانوس

ساعت ۹/۳۰ صبح ۸۵/۷/۱۴ از تبریز به سمت جلفا حرکت کردیم. فاصله تبریز تا جلفا ۱۳۰ کیلومتر است و شهرهای صوفیان و مرند و همچنین منطقه حفاظت شده کیامکی نیز در بین راه قرار دارند. حدوداً ۱٫۵ ساعته می توان به جلفا رسید.

جلفا شهری کوچک و مرز رسمی ایران و جمهوری خودمختار نخجوان آذربایجان است ، به این سبب رونقی نسبی دارد.جلفا دو بازارچه مرزی دارد که یکی در نزدیک گمرک و دیگری(بازارچه مرزی آراز) در ابتدای جاده ساحلی شرقی قرار دارد .عمدهً اجناس این بازارها محصولات چینی درجه سه و چهار است!

از کنار رود ارس به  سمت غرب ادامه مسیر دادیم وپس از۱۶کیلومتر و در ۳ کیلومتری کرانه جنوبی ارس به کلیسا سن استپانوس رسیدیم . کلیسایی قدیمی ، که در دره ای به نام دره شام قرار دارد.تا پیش از جنگ جهانی اول همه ساله هزاران زائر مشتاق به زیارت این کلیسا می آمدند. نام این کلیسا از نام استپانوس، شهید اول راه مسیحیت گرفته شده است.این کلیسا در دژی استوار واقع شده است و به مجموع این” دژ وانگ سن استپانوس” می گویند.این وانگ همانند سایر وانگ های ارمنیان محل اجتماعات طلاب ،خطاطان، نقاشان، نویسندگان ،مورخین و دانشمندان بود که برخی از این آثار را می توان درساختمان کلیسا مشاهده کرد.مساحت این وانگ ۴۵۰ متر مربع است .گرداگرد وانگ،باروئی سنگی و مرتفع کشیده شده و هفت برج مدور در چهار گوشه بارو، وسط بارو شرقی و دو طرف دروازه ورودی بنا شده است. محوطه خارجی کلیسا سرسبز با درختان کهنسال است.جوی آبی که از چشمه ای در دامنه کوه سرچشمه می گیرد پس از گذر از کنار کلیسا به استخری بزرگ می ریزد.این مجموعه در ایام تعطیل ، پذیرای گردشگرانی است که از نقاط مختلف ایران برای گردش و همچنین انجام برخی مراسم مذهبی به این محل سفر می کنند.

گفته می شود در سال ۹۷۶ میلادی “کاتولیگوس خاچیک” رهبر ارامنه ،اسقف اعظم“بابگن” را به سرپرستی وانگ سنت استپانوس برگزید و او با هزینه پادشاه ارمنستان کلیسایی در محوطه وانگ بنا کرد. کلیسای کنونی در حد فاصل قرون ۱۲- ۱۰ میلادی جایگزین کلیسا قدیمی  شد.سبک معماری آن آمیزه ای از معماری اورارتوری، اشکانی و رومی است.بنای این کلیسا سه قسمت اصلی دارد:برج ناقوس، نمازخانه و اجاق دانیال.برج ناقوس بر روی ایوان دو طبقه ای متصل به دیوار جنوبی کلیسا قرار گرفته و دارای گنبدی هرمی شکل هشت ضلعی است که بر روی هشت ستون استوانه ای از سنگ سرخ با سر ستونهای زیبا استوار شده است.پیشانی طاقهای بین این ستونها با نقوش برجسته فرشته، صلیب، ترنج و ستاره هشت پر زینت یافته است. نمازخانه در زمینی به ابعاد ۲۱*۱۶ متر بنا شده است.در ورودی کلیسا در بخش غربی کلیسا واقع شده و ۵/۱ متر پهنا و ۵/۲ متر ارتفاع دارد یکی از شاهکارهای هنری است و با دهها گل و ستاره هشت پر ، در درون خانه های هشت ضلعی متقارن تزئین شده است.اجاق دانیال(دانیال از قدیسین قرن ۵ بوده) تالاری است متصل به دیوار شمالی کلیسا که ۶ متر عرض و ۲۰ متر طول دارد.محل غسل تعمید در انتهای شرقی تالار واقع است که در آن سکوی بلندی به چشم می خورد که میز سنگی غسل تعمید در وسط آن قرار دارد. فضای داخلی به شکل صلیب و از سه قسمت ایوان، نماز خانه و محراب تشکیل شده است.ایوان بر روی دوستون و دو نیم ستون قرار گرفته در پشت آن و زیر گنبد اصلی کلیسا نمازخانه کلیسا واقع شده است.محراب در قسمت شرقی نمازخانه قرار گرفته که ۹۶ سانتیمتر از کف نمازخانه بلندتر است . درون معبد سه نمازگاه سنگی قرار دارد که یکی در وسط محراب و دو تای دیگر در طرفین نمازخانه بزرگ قرار دارند.

این کلیسا از دیرباز مورد توجه ارامنه قرار داشته و در قسمت جنوبی آن مدرسه ای جهت فراگیری علوم دینی ساخته شده است که اکنون این اتاقها در حال مرمت و نوسازی هستند و احتمالا جهت اقامت زائرین در نظر گرفته خواهد شد.بر سردر ورودی کلیسا کتیبه ای به زبان فارسی وجود دارد که در سال ۱۲۴۷ قمری نوشته شده و بازگو کننده اتفاقی تاریخی در سال ۱۲۴۶ قمری است که در آن سال عباس میرزا پسر فتحعلی شاه قاجاربعد از گذر، این مکان را – که به قریه دره شام معروف بوده –  به قیمت سه صد(سیصد)تومان از والی آنجا(محبعلی بیک نخجوانی) می خرد و وقف این کلیسا( که در آن موقع تحت خلافت شخصی به نام سرکیس بوده) می کند. سپس در قسمتی از این کتیبه به خلفای بعدی امر می کند که : اولاً واجب است به دولت شاه ایران دعا نمایند و ثانیاً نفرین خدا بر کسی باشد که این روستا را بفروشد یا صرف کارهایی غیر عبادی کند.

در چهار دیوار خارجی کلیسا تعداد زیادی نقش برجسته صلیب با طرحهای مختلف به چشم می خورد که اکثرا نوشته هایی به خط ارمنی در زیر آن وجود دارد.در ضلع شرقی نقش برجسته سنگسار کردن استپانوس مقدس، در ضلع غربی مصلوب شدن حضرت مسیح،در ضلع شمالی صعود حضرت مسیح و در ضلع جنوبی نیز در نقش برجسته ای دیگرحضرت مسیح را در آغوش مریم مقدس می بینیم در حالی که زن و مردی در کنار ایشان زانو زده اند.

از کناره ارس به سمت غرب حرکت کردیم ، در هنگام گذر از آخرین پاسگاه مرزی حوزه استحفاظی آذربایجان شرقی، مشخصات اتومبیل و تعداد سرنشینان ثبت شد سپس اجازه عبور صادر شد.همچنین به ما گفته شد که تا قبل از ساعت ۷ شب حتما برگردیم چون بعد از این ساعت درب ورودی بسته شده و ترددی صورت نخواهد گرفت! درست در کنار این پاسگاه آثاری از بقایای روستایی قدیمی به چشم می خورد که شاید به دلیل مسائل مرزی به آن توجهی نشده است.

در کناره های ارس علی رغم تابلوهای متعددی که افراد را از عکاسی ، شنا و ماهیگیری منع کرده است،اشخاصی را مشغول ماهیگیری دیدیم.چون این منطقه جزو مناطق حفاظت شده است و طبق قوانین از تعلیف و چرای دام جلوگیری می شود لذا پوشش گیاهی حفظ شده است.آنسوی ارس جمهوری نخجوان قرار دارد ، در سراسر خط مرزی ،خط راه آهن برقی را می توان دید که ظاهراً در جنگ ارمنستان با آذربایجان آسیب دیده و دیگر از آن استفاده ای نمی شود.مرزبان ها و چوپانهای آنسوی مرز به راحتی دیده می شوند.در کناره شمالی ارس شهرهایی بزرگ از جمهوری نخجوان مشاهده می شوند.در ۵۰ کیلومتری غربی جلفا ، به سد بزرگ ارس که سد مشترک ایران و آذربایجان است می رسیم.

سد ارس، سدی خاکی است که دریاچه ای بزرگ دارد و از آن، جهت کنترل سیلابها،آبیاری کشتزارها و همچنین به مقدار کم برای تولید برق استفاده می شود. قبل از رسیدن به سد ارس در پاسگاه مرزی دیگری که مربوط به حوزه استحفاظی آذربایجان غربی می شود دوباره به همان سوالات قبلی پاسخ گفتیم.اگر نقشه ای در دست نداشتیم تصور می کردیم که حتماً این سوالات برای عبور از خط مرزی است!!!

در کنار رود ارس و نزدیک سد، تعداد قابل توجهی  حواصیل،مرغ دریایی،باکلان و گونه های مختلفی از مرغابی ها را دیدیم. به گفته افراد محلی ماهی کپور و زردپر و نوعی ماهی سفید، جمعیت غالب ماهی های این رودخانه مرزی را تشکیل می دهند.

ارس عمدتا از میان دره ای تنگ عبور می کند و به سبب شکل زیبای کوهها و سرسبزی کرانه آن، جاذبه ای بالقوه برای جذب گردشگر دارد ولی توجه بیش از حد به مسائل مرزی مهمترین عامل دافعه برای  حضور گردشگران است.به جرات می توان گفت که ارس با توجه به حجم و سرعت مناسب آب و دسترسی آسان جاده ای به کرانه های آن ، از معدود رودخانه های ایران است که قابلیت جذب توریست ورزشی در زمینه قایق رانی در آبهای خروشان را دارد.

در ۵ کیلومتری جلفا پاسگاه مرزی عباسی قرار دارد که گفته می شود عهد نامه گلستان بین ایران و روسیه در آنجا نوشته شده است.

افشین ایران پور

کانون گردشگران جوان ایران

iranpour@irangardan.ir

Share

نظر بدهید

آدرس ایمیلتان منتشر نمیشودگزینه های الزامی ستاره دار شده اند *

*

برو بالا !