خانه / دسته‌بندی نشده / گزارش سفر بازدید از حوض سلطان و روستای علی آباد
گزارش سفر بازدید از حوض سلطان و روستای علی آباد

گزارش سفر بازدید از حوض سلطان و روستای علی آباد

گزارش سفر بازدید از حوض سلطان و روستای علی آباد برنامه #9515

زمان : جمعه 95/10/17

تعداد همراهان : 47

وسیله نقلیه : اتوبوس

هدف برنامه : آشنایی با بافت تاریخی روستای علی آباد و طبیعت زیبای دریاچه حوض سلطان

ضمیمه گزارش : سفرنامه ناصر الدین شاه قاجار به دریاچه حوض سلطان، و مسیریابی نقاط بازدید شده به همراه شماره ثبت آنها

مقدمه : از همان ابتدا که برنامه اعلام شد، همزمان یک  هیجان و نیز یک حساسیت بوجود آمد. اولی از این جهت بود که تصویری را که بارها در مسیر اتوبان تهران-قم همیشه از دوردست همراه با یک تلألو رنگی که نمی دانستیم آیا بازتاب نمک هست یا آب ، را از نزدیک مشاهده می کنیم و دومی از جهت اینکه مبادا طبیعت و اکوسیستم منطقه با رفتن گردشگران رو به نابودی برود که خوشبختانه قبل از سفر، کمیته آموزش کانون برای هر دو مورد مقاله آماده کرده بود که لینک آنها را قرار می دهم و قضاوت را به خواننده می سپارم.

لینک اول :

آشنایی با دریاچه نمکی حوض سلطان

لینک دوم :

نمکینِ صورت زخمی: حوض سلطان

شرح سفر : مثل بیشتر سفرهای کانون محل تجمع، پارک نوشین و ساعت حرکت 6:30 صبح جمعه اعلام شده است. گروهِ 47 نفری با یکدستگاه اتوبوس سواری بنز و یکدستگاه سواری به سمت اتوبان قم حرکت می کنیم. بعد از یکساعت به مجتمع ارشیا می رسیم و صبحانه رو بصورت سلف سرویس در آنجا صرف می کنیم. ذوق عکاسی بسیار بالا بود بطوری که عکس های تکی همه تبدیل به جمعی می گردید.

مجتمع گردشگری ارشیا- کیلومتر 75 اتوبان تهران-قم

با فاصله گرفتنِ ملموسی از تهران، هوا هم به طرز حیرت انگیزی پاک و تمیز می شود و آسمان ابری ما را همراهی می کند. بعد از صرف صبحانه و با استفاده از زیر گذر به سمت مقابل اتوبان ( به سمت تهران) رفته و به مقصد روستای علی آباد حرکت می کنیم تا پس از طی بیست دقیقه به کاروانسرای سنگی و تپه میل آن می رسیم. در داخل ماشین هم انرژی فراوانی ناشی از حضور همراهان شاد و دوست داشتنی برپاست و طبق معمول آهنگ، سرود و کف و هورا…

حدود ساعت 11 به روستای علی آباد می رسیم که با توضیحات یکی از همسفران پی می بریم که این مسیر قبلاً، مسیر زیارتی بوده و مسافران از تیسفون تا مرو را در این کاروانسرا (رباط) اتراق و برای ادامه مسیر استراحت می کردند. این کاروانسرا قدمت سلجوقی داشته و حدود 100 سال متروک مانده و بیشتر سقف های آن فروریخته اند. نمای آن بسیار شبیه مدرسه است. ملات به کار رفته در آن سنگ و از ترکیبات خود منطقه می باشد. از دیگر ویژگی های بارز آن، طاق رومی می باشد. در قسمت شمالی راهرویی برای استراحت و نگهداری چارپایان استفاده شده است.

کاروانسرای سنگی علی آباد

طاق رومی، ورودی کاروانسرا

نمای بیرونی کاروانسرا

بعد از دیدن کاروانسرا به سمت میل سنگی ( که بر فراز تپه ای واقع شده) حرکت می کنیم. برای این منظور دو راه وجود دارد یکی صعود مستقیم و با شیب تند به پای میل سنگی و دیگری دور زدن تپه با شیب ملایم است.

مسیر کاروانسرا به تپه میل سنگی

این میل دارای 8 متر ارتفاع ،  4.33 متر قطر قاعده و متعلق به دوران سلجوقی است که همزمان با کاروانسرای سنگی ساخته شده، ماهیت نظامی داشته و شاید نشانه ای برای کاروان هایی که از دور و از مسیر کاشان به قم به دنبال کاروانسرا می گشته اند نیز بوده است.

تپه میل سنگی

وقتی به بالای تپه رسیدیم باد نسبتآً تندی جریان داشت. بالای سرمان بازی ابرها در آسمان و همچنین دیدن قله دماوند از این فاصله زیبایی ها را دوچندان کرده بود.

نمایان بودن دیو سپید پای دربند

تصویر Landscape  روستای علی آباد، به همراه کاروانسرای و تپه میل

حدود ساعت 1 بعد از ظهر به سمت کاروانسرای قاجاری علی آباد که برِ جاده روستای علی آباد واقع است، می رویم و ناهار را در رستوران علی آباد که تختِ بسیار داشت میل می کنیم.

غذای کُره ای به نام Kimbab & Yobuchobab

بلافاصله برای رسیدن زودتر به دریاچه حوض سلطان حرکت می کنیم. برای این مقصود ابتدا از طریق زیرگذر به سمت جنوبی اتوبان ( به سمت قم) بزرگراه رفته و بعد از حدود 15 کیلومتر مجدداً  از طریق زیرگذر به سمت شمالی می رویم و از طریق یک فرعی به جاده اصلی حوض سلطان می رسیم. در ابتدا چیزی که دیدیم کم آبی و خشک شدن تدریجی دریاچه و در نهایت نمکزار بود ولی هرچه در امتداد مسیر جاده پیش رفتیم امید نزدیک شدن به آب بیشتر و بیشتر شد تا بالاخره به مکانی مناسب برای پیاده شدن و رفتن به داخل دریاچه رسیدیم.

در کسری از زمان همه چکمه های باغبانی را، که از قبل اطلاع رسانی شده بود همراه خود بیاورید، به پا می کنیم و در این آبی آرام زلال قدم می زنیم. آرامشی عجیب حکمفرماست و بازی رنگ ها، آبی آسمان و نور خورشید که پدیدار منظره های یکتا و بینظیر است را ثبت می کنیم.

رد پای نمک در خاک منطقه

چند عکس دسته جمعی هم برای یادگاری می گیریم و پس از طی حدود 30 دقیقه به انتهای دریاچه که یک اسکله می رسیم که همزمان یک بولدوزر نمک استخراج می کرد که آلودگی صوتی نامطلوبی ایجاد کرده بود. به دنبال مکانی برای نشستن بودیم که بر فراز اسکله و یک منظره بی نظیر محل مناسبی برای این امر بود.

استخراج نمک در مجاورت دریاچه

به مناسبت تولد 2 تا از دوستان بساط کیک و تولد بازی مختصری هم برپا شد که شاد و خاطره انگیز بود.

از آنجا که قبل از سفر توصیف غروب زیبای این دریاچه شده بود، این دقایق را با خورشید زیبا همراه شدیم تا فرودش را در این جمعه زمستانی مشاهده کنیم. با تاریک شدن هوا سوار اتوبوس شدیم و به سمت تهران حرکت کردیم.

به رسم همیشه جلسه آخر سفر هم با توجه به وقت کم و تعداد زیاد همسفران به طور مختصر برگزار شد و نقطه نظرها را شنیدیم. ساعت 8 شب به تهران و همان محل تجمع صبح رسیدیم و اعضای گروه مثل امروز صبح که یک به یک به هم پیوستیم به امید سفرهای پیش رو از هم جدا شدیم…

نه به ابر، نه به آب، نه به برگ، نه به این آبی آرام بلند،

من به این جمله نمی اندیشم، به تو می اندیشم

ای سراپا همه خوبی

تک و تنها به تو می اندیشم

( فریدون مشیری)

نگارش : سید محمدرضا آیت الله زاده                   با همکاری : علی رفیع

کانون گردشکران جوان ایران irangardan.ir

دیماه 95 خورشیدی

ضمیمه گزارش : 

جغرافیای دریاچه حوض سلطان قم

برگرفته از سفرنامه “عراق عجم” نوشته ناصرالدین شاه قاجار

” […] دریاچه ای که در میان طهران و قم تشکیل یافته است، همان بحیره ساوه است که در تواریخ ضبط است که تقریباً در یکهزار و سیصد و پنجاه و هفت سال قبل از این در یوم تولد حضرت ختمی مآب-صلی الله علیه و آله- خشک شده، اکنون شش سال است که مجدداً شروع به تشکیل کرده است. اینکه معروف به دریاچه ساوه شده، سببش این است که اراضی طرف غربی دریاچه اتصال به خاک ساوه دارد، علاوه بر این، رودخانه ای که از ساوه جاری است، به این دریاچه می ریزد.

رودخانه هایی که اکنون داخل این دریاچه می شود، از این قرار است:

رودخانه ساوه، رودخانه شور که از محال زرند می آید، فاضلِ آبِ رودخانه کرج که از زیر دیر داخل دریاچه می شود، فاضلِ آبِ رودخانه قم که از قمرود گذشته، در زیر قریه کاج جزء دریاچه می شود. قمرود یکی از دهات معتبر خالصه قم است.

از علایم و آثار چنین استنباط می شود که از زیرزمین این دریاچه آبی فوران کرده باشد، زیرا که سابقاً هم این رودخانه ها داخل در اراضی کویر می شده، چگونه بوده است که چنین دریاچه ای تشکیل نمی داده است؟ یکی از ساربانان ایل عرب کلکو که در ساحل این دریاچه سکنی داشت، عرض می کرد شش سال قبل از این، وقتی که این دریاچه می خواست تشکیل داده شود، من خود به رأی العین دیدم که از وسط کویر آب زیادی فوران کرد و کم کم زیاد شد تا محل فوران در زیر آب غایب گردید. بالجمله، حال دریاچه شده است و آنچه بنظر رسیده می نگاریم و نقشه دریاچه را هم که به چه ترکیب است رسم می کنیم.

حدود اربعه دریاچه:

از طرف جنوب محدود است به بعضی کوهها و تبه های کوچک و به تپه ای که معروف به گل تپه است و به منظریه و رودخانه ساوه و پل دلاک و اراضی قم.

از سمت شمال محدود است به کوهمره و رودخانه شور و محالات دار الخلافه طهران. از جانب مشرق محدود است به دیر و کاج و مسیله که تمام این صحاری مراتع شتر گلایی دولت است و به کوه سیاه کوه و دوازده امام و صحرای کویر که این کویر منتهی به خراسان و سیستان می شود.

از طرف مغرب محدود است به خاک ساوه و زرند و کوه باباقاری (که به عرض رسید، در این کوه مقبره امامزاده ای است که طوایف صحرانشین عرب و غیره اعتقادی به آن دارند و نذورات زیاد به آنجا می برند) و کوه کک داغ که این کوه وصل می شود به زرند و مراتع ایلات شاهسون اینانلو است. از طهران تا کنار دریاچه چهارده فرسنگ راه و از قم به دریاچه دوازده فرسنگ است. راه قدیم از طهران به قم قبل از تشکیل دریاچه از وسط همین دریاچه بوده است که به پل دلاک می رفته و پل مزبور پلی است که از قدیم بر روی رودخانه ساوه بسته شده است و چهار فرسنگ از حوض سلطان الی پل دلاک راه بوده است. حالا اگر مسافری بخواهد از حوض سلطان به پل دلاک برود، از کناره دریاچه باید حرکت نموده، دور بزند تا به پل دلاک برسد و البته ده فرسنگ بیشتر مسافت دارد راهی که اکنون به قم می روند، در سمت مغرب دریاچه واقع است و از علی آباد- که تازه احداث و آباد شده است- می گذرد، از دریاچه تا جاده جدید نیم فرسنگ و در بعضی جاها یک فرسنگ بیشتر مسافت ندارد.

آب دریاچه شور و تلخ است و رنگ آن کبود و با تلألو است وقتی که باد می وزد دریاچه موجهای قشنگی دارد و به واسطه امواج، در ساحل دریاچه کف دیده می شود. سواحلی که در سمت علی آباد و کوشک نصرت ملاحظه شد، همه جا اسب به کناره دریا می رود و تا صد قدم هم اسب می تواند داخل دریاچه شود. چون زمین شن بوم است پای اسب و عراده کالسکه فرو نمی رود اما اطراف دیگر دریاچه چون بنظر نرسید، معلوم نشد چه حالت دارد. اسب به کناره اش می تواند برود یا نمی تواند.

این فقره نیز معلوم نشد که در این دریاچه به واسطه این رودخانه ها تاکنون تولید ماهی شده است یا نه. در کناره که حکم شد تور انداختند، چیزی نداشت در وسط هم به واسطه نبودن قایق، معلوم نشد ولی چون رودخانه ساوه و قم و شور دارای ماهیهای بسیار است، البته در این دریاچه هم باید یافت شود و تولید خواهد شد.

سواحل دریاچه از همه طرف مسطح و هموار است و در این فصل که اوایل بهار است زمینها همه مملو از لاله قرمز و گلهای زرد و سفید و انواع ریاحین و بوته های بزرگ است. تمام این صحاری و اطراف دریاچه مراتع شتران گلایی دولت است و در این فصل بهار، قریب به ده هزار شتر گلایی در این صحرا چرا می نمایند و کم کم که هوا گرم می شود، به طرف ییلاقات ساوه و خرقان می روند.

در این ایام که اغلب شترها زاییده بودند، خضارت صحرا و طراوت هوا و طبیعت دریا و تابش اشعه آفتاب به سطح آب و حالت طبیعی دشت و مراتع و شترها و بچه شترها و ساربانان و اطفال آنها که مشغول چرانیدن شتران بودند و وضع سیاه چادرهای اعراب کلکو و گله های گوسفند زیاد که در چرا بودند، عالم غریبی داشت و چون محافظت شتر گلایی مخصوص به ایل عرب کلکو است، در دوره این دریاچه همه جا چادر زده اند که چادرهای آنها در این سواحل برحسن منظر دشت و صحرا افزوده است.

از قراری که به عرض رسید، در فصل پاییز کرورها مرغابی در این دریاچه دیده می شود. در این وقت، هم از انواع مرغهای آبی موجود بود، خصوصا مرغی ملاحظه شد که پاهای نازک بسیار بلندی داشت. از لک لک بزرگتر است. وفتی نشسته بودند، به نظر سفید می نمودند، ولی چون پرواز می کردند، پرهای زیر شکم و زیر بالهایشان قرمز بود. از این نوع مرغها یک مرتبه صدصد پرواز می کردند، اما به نظام، مثل اینکه یک فوج سرباز منظمی حرکت نماید و در وقت پرواز، یک صدا و آواز مخصوصی داشتند که به گوش مثل نوای موزیک بسیار خوش مطبوعی می آمد. صید این مرغها، چون از انسان خیلی وحشت دارند و در میان آب می نشینند و زیاد نزدیک ساحل نمی شوند، خیلی دشوار است. شکارچی خود را به تیررس تفنگ می رساند، اما اینها از وحشتی که دارند، زود پرواز می کنند، مرغهایی که در این وقت در دریاچه باقی مانده، نمونه ای هستند از مرغهای زیادی که در زمستان و پاییز به اینجا می آیند و اسامی آنها از اینقرار است :

پرلا: رنگ سیاهی دارد، پاشل باش: مرغابی است که سرش سبز است، قاز: حواصل: به انواع اقسام، مرغ سفید ماهی خوار که جثه اش به قدر کبوترهای بزرگ است، از وحوش و طیور صحرایی نیز آهو و هوبره و باقرقرا و قل قوبرق و انواع و اقسام طیور دیگر در این صحرا بسیار است.

صحرائی که از کوشک ناصر (نصرت؟) به منظریه می رود، صحرای بسیار خوش وضع مطبوعی است، سوراخ موش هیچ ندارد. ریگهای بسیار قشنگ و سنگهای خوش رنگ قرمز و سفید و منظری خیلی خوش دارد.

این دریاچه تقریبا شبیه به یک عینک است یعنی دو دریاچه است که بواسطه یک بغازی به هم متصل می شود و عرض این بغاز هم بعضی جاها نیم فرسنگ و بعضی از اماکن کمتر و بیشتر است.

مسافت دور این دریاچه: اکر نقطه ای را معین نمایند و در دور دریاچه بدون اینکه تأمل کنند، متصل راه بروند، باید سی ساعت که بروند، به همان نقطه برسند. بس می توان دور این دریا را سی فرسنگ گفت. اما این تخمین است. باید مهندسی دور بزند و با ساعت مسافت را معین نماید. اما این تخمین بطوری قریب به تحقیق است که اگر کم و زیاد بشود، بیش از دو سه فرسنگ نخواهد شد.

از منظریه که به سمت قم حرکت می شود، تا یک فرسنگ به زراعت و شهر قم مانده، از علائم زمین معلوم می شود که در قدیم این پنج فرسنگ راه هم دریا بوده است. از قدیم این زمین «چال دریا» می گفته اند و حالا هم به همین اسم موسوم است. در میان زمین های این صحرا بعضی صدفهای دریایی ملاحظه شد. محتمل است باز هم من بعد، در اینجاها تشکیل دریاچه بشود.

از منظریه که یک فرسنگ رو به قم حرکت می شود، به رودخانه ساوه می رسد که از مغرب به سمت مشرق جریان دارد و از پل دلاک عبور کرده، رو به شمال برمی گردد و داخل همین دریاچه می شود. حسب الحکم دولت، امین السلطان به سرکاری باقر خان پلی به این رودخانه بسته است که از ابنیه معظمه محسوب می شود و با کمال استحکام و جلوه به انجام رسانیده است. از منظریه تا این پل جدید یک فرسنگ راه است.

عمق این دریاچه درست معلوم نیست. چون قایقی حاضر نبود که که میانش رفته با طناب معین نمایند، یک نفر را فرمودیم لخت شده، هر قدر بتواند، ایستاده در آب دریا برود. الی دویست قدم به میان دریا رفت. در آخر آب، الی گردنش رسید و از آن به بعد نتوانست راه برود، شنا کرد. گویا حالا وسط آب عمقش بیشتر از ده ذرع نباشد. این هم که نوشتم، حدس و تخمین است تا بعد صحیحاً معین شود.

از لب این دریاچه کوه دماوند مثل یک کله قند پیدا است و کوه البرز هم پیدا می شود. این کوههای برفی دماوند و البرز از دور، یک منظر و تماشای بسیار خوشی داشت که کمتر همچو دورنمایی به نظر رسیده است. […]”

منبع: ناصرالدین شاه قاجار (۱۳۹۳). سفرنامه عراق عجم: به ضمیمه تاریخ و جغرافیای راه عراق عجم نوشته محمد حسن خان اعتمادالسلطنه. تصحیح: میرهاشم محدث. چاپ سوم. تهران: انتشارات اطلاعات.

 

نقاط و مسیرهای دسترسی به جاذبه های گردشگری دریاچه حوض سلطان و اطراف آن

* مجموعه قاجاری علی آباد

نقطه 35.131639,50.976099

*کاروانسرای سنگی علی آباد

شماره ثبت 3827، تاریخ ثبت 18 اردیبهشت 1380

نقطه 35.119576,50.989177

*مسیر دسترسی: بزرگراه خلیج فارس (تهران—قم)،

انحراف به راست در 35.138789, 50.970798،

انحراف به چپ در 35.138544, 50.969609،

ادامه مسیر تا نقطه 35.130565,50.975920T

عبور از جاده قدیم تهران قم در 35.130329,50.975584،

ادامه مسیر تا 35.123042,50.979762

انتخاب مسیر سمت چپ در 35.123042,50.979762

ادامه مسیر تا 35.119576,50.989177

*مسیر کاروانسرای سنگی علی آباد تا حوض سلطان

حرکت از 35.119576,50.989177،

انتخاب مسیر سمت راست (روبرو) در 35.123042,50.979762،

ورود به جاده قدیم تهران قم در 35.130329,50.975584،

عبور از زیر پل بزرگراه خلیج فارس در 35.124294,50.955847،

انحراف به سمت راست در 35.124603,50.954695 و ورود به بزرگراه خلیج فارس،

انحراف از بزرگراه خلیج فارس به سمت راست در 34.964796,50.859137،

انحراف به سمت چپ در 34.963575,50.859282  و عبور از زیر پل،

انحراف به راست در 34.964731,50.877851،

انتخاب یک خروجی مناسب به سمت دریاچه حوض سلطان

 

۲ دیدگاه

  1. عالی بود احساس کردم یه بار دیگه رفتم سفر

  2. مسعود فرحاد

    مسعود فرجاد
    سفر بسیا ر اموزنده و مفرح بود بمن خیلی خوش گذشت. بیشتر از حد انتظارم بود. راهنمایان گروه بسیار مطلع بودند.
    خیلی یاد گرفتم. مرسی

نظر بدهید

آدرس ایمیلتان منتشر نمیشودگزینه های الزامی ستاره دار شده اند *

*

برو بالا !